Эпĕ туса пĕтереймен ĕçсене эсир туса пĕтерĕр (И.Я. Яковлев)
Чĕмпĕр Ен чăвашĕсен хаçачĕ
1989 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче тухма тытăннă
 

Çук, вилмен тăван чĕлхе...

Çук, вилмен тăван чĕлхе, аманнă,
Тӳрленет суран имçамласан.
Çук, пĕтмен чăваш, анчах саланнă,
Чăмăртанĕ харăс чан çапсан.
 
Чĕмсĕрлĕх ăна, тен, пулăш панă,
Тайма пуçа хĕç витмен, чăнах.
Пирĕн йăх вутра та сывă юлнă,
Сăпайне кура Тур пулăшнах.
 
“Чĕмсĕр йытă чĕпĕ тытнă”, - теççĕ.
Чĕмсĕрлĕх, тен, ылтăн. Тĕрĕс мар!
Вăхăт калаçмашкăн вĕçе-вĕçĕн,
Калаçар, тăван, çума эс лар.
 
Çичĕ ĕмĕр каялла вакланă
Атăлçи Пăлхар патшалăхне.
Туртса илнĕ пурлăха хакланă,
Сум пулман нихçан чăваш йăхне.
 
Таната ĕмĕлке евĕр тарнă,
Халăха хăратнă чăтлăхра
Туслăха çĕлен - наркăмăш-сăнă -
Аркатма пултарнă вăхăтра.

Текста малалла вулăр...

Чăваш чĕлхи – юрату чĕлхи

Чăваш ачи пулса ялта эп ӳснĕ,
Калаçнă, вăй вылянă чăвашла.
Ырра та, йывăра та курса тӳснĕ,
Нихçан пуçа усман çавна пула.
 
Чăваш пулса ăс пухрăм, пурнăç турăм,
Чăваш Ене эп саврăм яланах.
Чăваш хĕрне савса чунпа эп пуйрăм,
Çук, урăх пурнăç кирлĕ мар мана.
 
Санпа эп чĕвĕл-чĕвĕл калаçатăп
Сасартăк тĕл пулсассăн чăвашла.
Çапла çеç тунсăх чунăма уçатăп,
Яш ĕмĕр тепĕр хут таврăнасла.
 
Чăваш чĕлхи – чун хуйхипе суйхи,
Чăваш чĕлхи вăл – юрату чĕлхи.

СЕРТЕ Мишши: «Сыхлар чăвашлăх пурлăхне»

Шăплăхра кĕрмешетĕп хуллен
 
Шăплăхра кĕрмешетĕп хуллен
Сăмахпа ĕмĕтсем тĕрлесе,
Сăвăлатăп чунтан-чĕререн,
Ĕçлемен хама хам шеллесе.
 
Инçех мар пек телейлĕ кунсем,
Сум кĕтет пек тăван чăваша.
Вăй-хăватлă юмах-вакунсем
Çитеççех пек кунти тавраша.
 
Ыткăнать пек мала пăравус
Чăвашсен телейне сĕтĕрсе,
Кăшкăрать пек: «Чăваш, куçна уç!
Ан ирттер вăхăтна тĕлĕрсе!
 
Миçе çул ерипен тĕлĕрен,
Туптаман эс чăнтан кăмăлна!
Шав «пиçмен пашалу» пĕçерен
Кăтартмасăр шалти тăвăлна!
 
Пурăнан çырлахса хывăхпа,
Юрăсем кăшт юрлам пек туса.

Текста малалла вулăр...

Т у с ă м ă р с е м!

Ака уйăхĕн 25-мĕшĕнче чăваш алфавитне тата çырулăхне йĕркеленĕ , чăваш халăхне çутта кăларнă Патриархăмăр - Иван Яковлевич Яковлев – çуралнăранпа 165 çул çитет. Вăл чăваш халăхне каласа хăварнă пил сăмахĕ – Халалĕ – пирĕншĕн пурнăç Кĕнеки пулса тăчĕ.
 
Чун Халалĕ ăс патăр пире
 
Ун çинчен сăвă çырма пит йывăр.
Ун çинчен калас сăмах юлман.
Ун Халалĕ ăс-тăн чулĕ – сăвăр.
Ун Халалĕ… Ун пекки пулман.
 
Турă панă вăй-хăват унра пур.
Халăхшăн хыпса çунни – юнра.
Шеллемен, ура хунă ăна хур.
Парăнман, вăл тунă ĕç – тупра.
 
Туслăхпа çемье уншăн – сăваплă.
Татулăх тени ылтăнпа тан.
Мал туртăмлăх тени ытла хăватлă,
Пехиллес туртăм тата ăçтан?

Текста малалла вулăр...

И.Я.Яковлев стипендине илеççĕ

Регионта Ульяновск облаçĕн кĕпĕрнаттăрĕн Сергей Морозовăн стипендине илме тивĕçлĕ кандидатсене суйлаççĕ.
Вĕренекенсене, студентсемпе аспирантсене, вĕрентӳ тытăмĕнче вăй хуракан педагогика тата ăслăлăх ĕçченĕсене социаллă пулăшу парассипе çыхăннă саккунпа килĕшӳллĕн пирĕн регионта кĕпĕрнаттăрăн 14 ят стипендийĕ тӳленет. Вĕсенчен пĕри – маттур шкул ачисене, ыттисем – профессилле пĕлӳ паракан çуртсенче вĕренекенсемпе вĕрентекенсене. Списокне çулталăкне икĕ хутчен туса хатĕрлеççĕ. Кандидатурăсене ятарлă комиссисенче сӳтсе яваççĕ.
2012 çулта кĕпĕрнаттăр стипендине 337 çын илсе тăнă, вĕсенчен 283-шĕ «Иван Яковлевич Яковлев ячĕллин» стипендиачĕсем пулнă, 54-шĕ ытти тĕслĕ ят стипендине тивĕçнĕ. Стипендиатсенчен ытларах пайĕ Ульяновскри патшалăх университетĕнче (161) тата Ульяновскри патшалăх техника университетĕнче (66) вĕренет.

Текста малалла вулăр...

Яковлев Халалне тĕпе хурса ĕçлетпĕр

И.Я.Яковлев çуралнăранпа 165 çул çитнине Ульяновск облаçĕнчи чăвашсен наципе культура автономийĕ мĕнле ĕçсемпе, çитĕнӳсемпе кĕтсе илет? Çак ыйтăва эпир УОЧНКА пуçлăхне Владимир Ильич Сваева патăмăр. Вăл акă мĕн каласа пачĕ:
- УОЧНКА ĕçтăвкомĕн пĕтĕм ĕçĕ Патриархăмăрăн Халалне пурнăçлассипе çыхăннă. «Эпĕ туса пĕтереймен ĕçсене эсир туса пĕтерĕр…» - текен йĕркесем пур унта. Эпир шăпах çак сăмахсен пĕлтерĕшне кулленхи пурнăçа кĕртсе пыма тăрăшатпăр.
Кăçал юбилей умĕн тата ун хыççăн Ульяновскра, облаçри кашни районта вĕрентӳ тата культура пайĕсем тăрăшнипе нумай мероприяти пулчĕ.
Кĕскен çаксене асăнса хăварма пулать. 2013 çулта Димитровградра Чăваш чĕлхи кунĕ иртрĕ. Аслă Нагаткинта Чĕмпĕр чăваш шкулĕнчи вĕреннĕ Ваççа Аниççи çуралнăранпа 120 çул çитнине паллă туса пысăк мероприяти иртрĕ, унта Шупашкартан та хăнасем килнĕччĕ.

Текста малалла вулăр...

Иван ЯКОВЛЕВ Чăваш халăхне панă халал

Ашшийĕн Ывăлийĕн Святой Сывлăшийĕн ячĕпе!
 
Эй тусăмсем, хамăн тăван çыннăмсем, чăвашсем! Пуринчен малтан эпĕ сире чĕнсе калатăп. Манăн чунăм пĕрмаях сирĕншĕн çунатчĕ, халь те акă манăн мĕнпур шухăшăм сирĕн çийĕре куçрĕ. Юлашки тертĕме пуринчен маларах татах сире каласа хăварас тетĕп.
Турра ĕненсе пурăнасси калама çук пысăк япала – пуринчен ытла эсир çавна хытă тытса тăрăр. Ĕненӳ этеммĕн ăсне, кăмăлне çунатлăлантарса çăмăллатать, чун пурнăçне канăçлăх парать, лăплантарать; инкек-синкек, хуйхă-мĕн курнă вăхăтра чуна хăват парать; ĕçсем ăнса телейлĕ пурăннă чух ĕненӳ чуна тасатать, ăна çутатса тăрать. Турра ĕненсе пурăнсан, пурнăç хытти этемшĕн хăрушă мар; Ăна ĕненсе тăмасан, çĕр çинчи пирĕн пурнăç сивĕ пулать, тĕттĕм пулать. Тĕнчене пултарнă çӳлти Турра ĕненсе тăрăр.

Текста малалла вулăр...

Яковлев конференцине пырăр!

Ульяновск облаçĕнчи вĕрентӳ министерстви тата Ульяновскри вĕрентӳ ĕçченĕсен пĕлĕвне ӳстерекен институтпа Ульяновск облаçĕнчи чăвашсен наципе культура автономийĕ 2013 çулхи акан 23-мĕшĕнче Ульяновск хулинче «Хальхи вĕренӳре И.Я.Яковлевăн педагогикăри еткерлĕхне ĕçе кĕртесси» Пĕтĕм Раççейри ăслăлăхпа практика конференцине ирттереççĕ.
Чăваш халăхне çутта кăларнă Патриархăмăр И.Я.Яковлев çуралнăранпа 165 çул тултарнине халалланă регионсем хушшинчи ăслăлăхпа практика конференцийĕ Ульяновскри вĕрентӳ ĕçченĕсен пĕлĕвне ӳстерекен институтра иртет. 10 сехетре пуçланать.
Ун хыççăн «Губернаторский» Культура керменĕнче И.Я.Яковлев çуралнăранпа 165 çул çитнĕ ятпа савăнăçлă лару иртет, вăл 15 сехетре пуçланать. Унта тĕрлĕ хуласенчен тата ялсенчен килнĕ çынсем хутшăнаççĕ.
Вĕçĕнче Шупашкартан килнĕ "Çавал" ансамблĕн пысăк концерчĕ пулать.

Текста малалла вулăр...

Патриархăмăр Халалне тĕпе хураççĕ

Çĕнĕ Ульяновскри «Мир» Культура çуртĕнче И.Я. Яковлев çуралнăранпа 165 çул çитнине халалланă Чăваш культура кунĕ иртрĕ. Йĕркелӳçи – УОЧНКАн Çĕнĕ Ульяновскри уйрăмĕн председателĕ Зоя Рейтер.
Уяв пуçламăшĕнче пухăннисем чăваш халăхне çутта кăларнă И.Я.Яковлев пурнăçĕпе тата ĕçĕ-хĕлĕпе паллаштаракан сăн ӳкерчĕксенчен хатĕрленĕ фильм курчĕç. Хулари чăваш юхăмне çутатнă çĕре тăтăш хутшăнакан хастар çынсене Çĕнĕ Ульяновск муниципаллă пĕрлĕхĕнче культура пайне ертсе пыракан Анна Кольчугина тав турĕ, чи маттуррисене Тав çырăвĕсем парса чысларĕ. Чыслава тивĕçнисем хушшинче: Çĕнĕ Улхашри вăтам шкул директорĕ Надежда Утриванова, чăваш чĕлхипе литературин вĕрентӳçи Светлана Кудряшова, «Эревет» халăх ансамблĕн пултарулăх ертӳçи Станислав Толстов тата ыттисем те. УОЧНКА Хисеп хутне Зоя Рейтерăн çумĕ Василий Артемьев тивĕçрĕ.

Текста малалла вулăр...

Чĕмпĕр чăваш шкулĕн пĕрремĕш вĕренекенĕ

Алексей Васильевич Рекеев çуралнăранпа 165 çул çитнĕ тĕле
 
Чăваш çут ĕçĕн историйĕн паллă страницисенчен пĕрне чăваш çырулăхĕпе литературин никĕслевçисенчен пĕри, питĕ пултаруллă вĕрентекен тата этнограф Алексей Васильевич Рекеев çырнă. Çак кунсенче вăл çуралнăранпа 165 çул çитет.
А.В.Рекеев 1848 çулхи пуш уйăхĕнче Чĕмпĕр кĕпĕрнине кĕрекен Пăва уесĕн (паян Тутарстан Республикинчи Теччĕ районĕ) Кăнна-Кушки ялĕнче нумай ачаллă хресчен çемйинче çуралнă. Пăрăнтăкри удел шкулĕнче, Чĕмпĕрти вĕрентӳçĕсем хатĕрлекен чăваш шкулĕнче (чăваш халăх историйĕнчи пĕрремĕш наци шкулĕ) вĕреннĕ. Пĕтернĕ хыççăн ялта тата Хусанти ют йăх-несĕл вĕрентӳçисен семинарийĕ çумĕнче чăваш пуçламăш шкулĕн вĕрентекенĕнче тăрăшнă. 1878 çулта паллă вырăс миссионерĕ тата çутта кăлараканĕ Н.

Текста малалла вулăр...

СЕРТЕ Мишши: «Сыхлар чăвашлăх пурлăхне»

Ун ячĕ пирĕншĕн – хĕвел пек
 
Ун ячĕ пирĕншĕн – хĕвел пек,
Парать шав çутă ăшшине.
Çав çутăпа эпир телейлĕ,
Вăл сирнĕ пурнăç нушине.
 
Вăл пирĕншĕн – яланах çăлтăр,
Утатпăр унăн çулĕпе.
Ĕмĕрлĕхе сӳнми вăл çунтăр,
Эпир чăваш – вăл çуннипе!
 
Ятне çыра пĕлмесĕр халăх
Тертленнĕ вĕçсĕр сĕмлĕхре.
Асаплăх, хурлăх та чуралăх
Çынна усранă читлĕхре.
 
Ĕмĕтсене тăлланă тăлă,
Руç тулнă сăнчăр сассипе.
- Кĕрешмелле! – шутланă халăх,
«Чирленĕ» çул шырассипе.
 
- Çутта! Сутта! – чĕри хистенĕ,
Тĕллев çитернĕ Хусана…
Хăй шухăшне хăйса пĕлтернĕ
Хăватлă, аслă патшана.

Текста малалла вулăр...

Иван Яковлев Халалне асра тытса

Пуш уйăхĕн 16-мĕшĕнче 17-мĕш наци вулавăшĕнче облаçри чăвашсен И.Я. Яковлев ячĕллĕ çут ĕç обществин анлă ларăвĕ иртрĕ. Правленин ертӳçи Алексей Мордовкин çулталăкри ĕçĕ-хĕлĕ çинчен отчёт туса пачĕ.
 
Кĕске истори. Кун пек общество чăваш тĕнчинче пĕртен-пĕрре. Унăн пулас проектне чи малтан Чăваш Енри чăваш юхăмĕн хастарĕ В.П. Станьял иртнĕ ĕмĕрĕн вĕçĕнче «Çамрăк коммунист» хаçатра пичетлесе кăларнăччĕ. Шел, чăвашсен шĕкĕр хулинче вăл проект пурнăçланаймарĕ. Хаçатăн çав номерне эпĕ Чĕмпĕрте чăваш юхăмне пуçарса янă хастар çынна Иван Сергеевич Кирюшкина кăтартрăм. Вăл Виталий Петрович шухăшне хапăлласах ярса илчĕ. Ырларĕ çех мар, эпир ăна вăраха ямасăр хамăр патра пурнăçа кĕртме пултартăмăр. Çапла вара çĕнĕ общество саккунлă вăй илчĕ. Вăл çуралнă кун – 1989 çулхи утă уйăхĕн 11-мĕшĕ.

Текста малалла вулăр...

Яковлев конференцине хутшăнăр!

Ульяновскри вĕренӳ ĕçченĕсен пĕлĕвне ӳстерекен институтпа Ульяновск облаçĕнчи чăвашсен наципе культура автономийĕ «Хальхи вĕренӳре И.Я.Яковлевăн педаго-гикăри еткерлĕхне ĕçе кĕртесси» Пĕтĕм Раççейри ăслăлăхпа практика конференцине йыхравлаççĕ. Ăна Ульяновск хулинче 2013 çулхи акан 23-мĕшĕнче ирттерме палăртаççĕ.
Чăваш халăхне çутта кăларнă Патриархăмăр И.Я.Яковлев çуралнăранпа 165 çул тултарнине халалланă регионсем хушшинчи ăслăлăхпа практика конференцийĕ Ульяновскри вĕренӳ ĕçченĕсен пĕлĕвне ӳстерекен институтра иртет.
Конференци вăхăтĕнче çак ыйтусене пăхса тухма палăртаççĕ:
— наци вĕренĕвĕ пĕр пĕтĕм Раççей нацине çирĕплетмелли йĕрке тата пĕрлĕхлĕ аталану хутлăхĕ евĕр;
— хальхи вĕренӳри йывăрлăхсем тата И.Я.Яковлевăн педагогикăри еткерлĕхĕ;
— Чĕмпĕр чăваш шкулĕ тата хальхи ăспару ыйтăвĕсем;
— И.

Текста малалла вулăр...

И.Я. Яковлев – ревнитель равенства и сближения народов

(Окончание. Начало в №5-7.)
 
Идеи сближения народов И.Я. Яковлев проповедовал в своей обширной переписке с чувашской интеллигенцией и крестьянами.
В деятельности по национальному подъему чувашского народа, его сближению с русским и другими народами, в деятельности, направленной на то, чтобы чуваши и другие народы вошли в русскую семью как равноправные, чтобы в национальных отношениях не допускалось насилия, И.Я. Яковлев был не одиноким. Его поддерживали, ему помогали прогрессивные русские деятели И.Н. Ульянов, В.А. Калашников, А.В. Годнев, А.В. Смоленский, Н.И. Колосов, Н.И. Ашмарин, В.К. Магницкий, многие учителя из русских, работавшие в Симбирской чувашской школе, сотни выпускников этой школы, трудившиеся в чувашских школах 6 губерний Поволжья и Приуралья, многие чувашские деятели просвещения, получившие образование в Казани и других городах.

Текста малалла вулăр...

И.Я. Яковлев – ревнитель равенства и сближения народов

(Продолжение. Начало в №5-6.)
 
Для этого в виде исключения принимались в школу мальчики и девочки русского происхождения, от которых чувашская молодежь скорее могла бы научиться разговорной русской речи, прочнее усваивала бы себе русские понятия, обычаи и т. п.”. В разные годы в Симбирской школе от 15 до 25 учащихся были дети русских крестьян. “Можно категорически сказать, - писал Яковлев в 1900 г., - что ни в одном учащемся и учившемся доселе никто не замечал ничего враждебного к русскому, а отсюда товарищеские отношения между воспитанниками чувашами и русскими всегда были и есть самые дружественные, ко времени же окончания курса все они настолько сближаются, что совершенно не обращают внимания на происхождение, все становятся как бы одной национальности, все тяготеют ко всему русскому.

Текста малалла вулăр...

И.Я. Яковлев – ревнитель равенства и сближения народов

(Продолжение. Начало в №5.)
Заботился он о переводе естественнонаучных и медицинских книг на языки народов Поволжья. Показателен такой пример. 11 апреля 1908 г. Яковлев обратился к Н.И. Ашмарину с письменной просьбой помочь издать на татарском языке брошюру о борьбе с холерой, указав, что, в случае надобности, из личных средств уплатит за перевод брошюры на татарский язык и ее корректуру.
Наиболее интенсивно чуваши общались с русскими - крупнейшей нацией России. По своему экономическому, политическому и культурному развитию русский народ стоял выше чувашского и многих других восточных народов. Сравнивая родной народ с русскими, Иван Яковлевич отмечал, что “в характере чуваш есть много симпатичного, но у них не хватает той энергии, того широкого, удалого размаха, той мощи духа, того творчества, какие встречаются зачастую у русских”.

Текста малалла вулăр...

Мелекесла юрларĕç, Мелекесла ташларĕç!

Димитровградри «Восход» Культура керменĕнче Мелекесс районĕн чăвашĕсен культура кунĕ кĕрлесе иртрĕ. Уява И.Я. Яковлев çуралнăранпа 165 çул çитнине халалланă.
Хăнасемпе курма килекенсене авалхи чăваш тумĕ тăхăннă Людмила Ефанкина, Людмила Ильина, Альбина Яншина, Галина Тойгильдина, Мария Пайметова, Любовь Артамонова, Галина Ерменеева, Александра Волкова, Людмила Кокряшкина кăпăклă сăрапа, кукăль-пӳремеч, çăмарта хăпартни таврашĕпе юрласа-ташласа кĕтсе илчĕç. Кивĕ Сахчаран килнĕ Николай Хураськин каланă купăс çеммипе ватти те, вĕтти те ура хуçса ташларĕç.
Владимир Пайдулов – хăваран авса илемлĕ савăт-сапа, Георгий Борисов – йывăçран касса илемлетнĕ япаласем, Ольга Романова, Валентина Бородина – вак шăрçаран ытарма çук илемлĕ мăй çаккисем ăсталаса килнĕ.
Уяв программине УОЧНКАн вырăнти уйрăмĕн ертӳçи Валентина Киргизова ертсе пычĕ.

Текста малалла вулăр...

И.Я. Яковлев – ревнитель равенства и сближения народов

Вся долголетняя многосторонняя культурно-просветит ельная и общественно-политич еская деятельность И.Я. Яковлева - руководство в продолжение 54 лет основанной им Симбирской чувашской школой, выпускавшей для чувашских сельских школ учителей не только с педагогической, но и сельскохозяйственно й и ремесленно-техничес кой подготовкой с тем, чтобы они не только просвещали чувашей, но и передавали им передовые производственные знания, которые послужили бы хозяйственному прогрессу народа; открытие сотен чувашских школ в шести губерниях Поволжья и инспектирование их в течение 28 лет; развитие женского образования среди чувашей, чтобы прогрессивно повлиять на менее подвижную, почему и консервативную в условиях царизма часть населения; разработка чувашского алфавита, создание чувашской письменности, организация издательского дела, содействие формированию чувашского литературного языка, зарождению национальной художественной литературы, музыкального, изобразительного и театрального искусства - была посвящена национальному подъему родного народа.

Текста малалла вулăр...

Патриархăмăр юбилейне хатĕрленеççĕ

Димитровградри таврапĕлӳ музейĕнче Ульяновск облаçĕнчи чăвашсен наципе культура автономийĕн (УОЧНКА) ĕçтăвкомĕн ертӳçи Владимир Сваев учреждени директорĕпе Марина Ивлиевапа ĕçлĕ калаçу ирттерчĕ.
 
Калаçу Иван Яковлевич Яковлев çуралнăранпа 2013 çулхи ака уйăхĕн 25-мĕшĕнче 165 çул çитнине паллă тăвас ĕç-хĕлпе çыхăнчĕ.
Чи малтанах Марина Владимировна Ивлиева хăйпе тата музей историйĕпе кĕскен паллаштарчĕ. Директорта 2005 çултанпа ĕçлет. Вăл музыковед. 1985 çулта Хусанти консерваторирен вĕренсе тухнă. Музей обществăлла йĕркепе 1964 çулта ĕçлеме тытăннă. 1978 çулта паянхи çурта куçнă. 1996 çултанпа – муниципаллă учрежденисен шутĕнче.
Музейри пĕтĕм ĕç-хĕл Вăтам Атăл тăрăхĕнче тĕпленсе пурăнакан халăхсен историйĕпе, йăли-йĕркипе, çырулăхĕпе, чĕлхипе çыхăнса тăрать.

Текста малалла вулăр...


■ Страницăсем: 1, [2].