Эпĕ туса пĕтереймен ĕçсене эсир туса пĕтерĕр (И.Я. Яковлев)
Чĕмпĕр Ен чăвашĕсен хаçачĕ
1989 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче тухма тытăннă
 

Мăн юмана тĕрĕслерĕç

Вăл «Сăнав вăрманлăхĕ» учрежденин Карачура участокĕнче, Шупашкар районĕнчи Кăшавăшран 4 çухрăмра, пурне те тĕлĕнтерет.
4 ытамлă, сахалтан та 300 çулта. Ĕлĕк ун таврашĕнче Шоркка юманлăхĕ шавланă. Ăна 1975 çулччен касса пĕтернĕ. Аслă юмана кăна тĕкĕнмен. Ахăртнех, Киреметрен хăранă. Ку чӳк вырăнĕ пулнă-çке.
Халапран çака паллă: Ишек паттăр XIII е XIV ĕмĕрте пăлхар-чăвашсен пĕр ушкăнне Ылтăн Уртаран илсе тухса çак тăрăха ертсе килнĕ. Часах темиçе ял пулса кайнă. Пĕрне кайран Ишек ят панă. Мăн юмана çиçĕм темиçе те вут хыптарнă. Тăрри хуçăлнă. Экологсем хăвăлне чиртен сипленĕ. Тĕпне çирĕплетнĕ. Йывăçа хурт-кăпшанкăран сыхлас тĕллевпе ун тавра çĕмĕрт, сирень, акаци лартнă. Иртнĕ уйăхра юмана Чăваш Республикин çут çанталăк министерствин экологи комиссийĕ тĕрĕсленĕ, çут çанталăка уйрăм сыхлакан территорийĕсен шутне кĕртес, çут çанталăк палăкĕн статусне парас ыйтупа ЧР Министрсен кабинетне тухма сĕннĕ.

Текста малалла вулăр...

Çулталăкра пĕр хула пĕтет

Юлашки вăхăтра Ульяновск облаçĕнчи çулсем çинче тӳрех темиçе çын пурнăçне татнă пысăк аварисем пулчĕç. Çулла икĕ машина хире-хирĕç пырса çапăннă, вĕсенче сакăр çын пурнăçĕ татăлнă, çав шутра 3 çулхи ачан. Çаплах палăртман вырăнта çул урлă каçакан амăшĕпе 4 çулхи ачине машина çапса хăварнă. Телее, вĕсем вилмен, анчах вăйлă аманнă. Тепĕр аварире йĕкĕреш паттăр каччăсен пурнăçĕсем татăлнă… Тĕслĕхсене çырса пĕтерме те çук.
Çул çинчи хăрушсăрлăх йĕркине водительсемпе çуран çӳрекенсене мĕн чухлĕ ăнлантарсан та – инкексем сахалланмаççĕ. Çулталăк пуçланнăранпа пирĕн облаçра 946 çул çинчи инкек пулнă. Вĕсенче 139 çын вилнĕ, 1178 çын аманнă. Çак цифра хыçне çĕр-çĕр çын куççулĕ пытаннă.
Кашни кун çулсем çинче вырнаçтарнă фото- тата видеоаппаратсем çул çинчи хăрушсăрлăх йĕркине пăсакан 1100 ытла тĕслĕх палăртаççĕ.

Текста малалла вулăр...

Кĕленче çурт

Чăваш Республикинчи Муркаш районĕнчи Опрыскьялта пурăнакан çынсем кĕленчерен çурт çĕклеççĕ. Çакна курма вĕсем патне тĕрлĕ çĕртен автобуссемпе ятарласа килсе çӳреççĕ. “Ĕмĕрĕпе ĕçсе пурăннă та кĕленчине пăрахман. Халĕ унпа пӳрт хăпартнă çĕрте усă куратпăр”,- тесе шӳтлеççĕ опрыскьялсем.
Аллă тăватă тăваткал метрлă çурт хăпартма 14-16 пин кĕленче савăт кирлĕ. Икĕ кĕленче пĕр кирпĕчпе танлашать. Паллах, кĕленчесене пĕччен пуçтарса пĕтерме çук. Муркашсене çак ĕçре Шупашкарти е ытти район центрĕсенчи кафесенче ĕçлекенсем пулăшаççĕ. Кĕленче пӳрт лартакансем урайне те кĕленче сараççĕ. Çакă, вĕсем каланă тăрăх, ăшă тытма пулăшать. Сăмах май, килте кăна мар, тырă типĕтмелли вырăнта та, фермăра та çакнашкал урай сарма май пур. Ку урай трактор кĕрсен те çĕмĕрĕлмест иккен. Кĕленче питĕ çирĕп. Унпа çапса пушă тимĕр витрене те авма пулать.

Текста малалла вулăр...

Мăн юмана тĕрĕслерĕç

Вăл «Сăнав вăрманлăхĕ» учрежденин Карачура участокĕнче, Шупашкар районĕнчи Кăшавăшран 4 çухрăмра, пурне те тĕлĕнтерет.
4 ытамлă, сахалтан та 300 çулта. Ĕлĕк ун таврашĕнче Шоркка юманлăхĕ шавланă. Ăна 1975 çулччен касса пĕтернĕ. Аслă юмана кăна тĕкĕнмен. Ахăртнех, Киреметрен хăранă. Ку чӳк вырăнĕ пулнă-çке.
Халапран çака паллă: Ишек паттăр XIII е XIV ĕмĕрте пăлхар-чăвашсен пĕр ушкăнне Ылтăн Уртаран илсе тухса çак тăрăха ертсе килнĕ. Часах темиçе ял пулса кайнă. Пĕрне кайран Ишек ят панă. Мăн юмана çиçĕм темиçе те вут хыптарнă. Тăрри хуçăлнă. Экологсем хăвăлне чиртен сипленĕ. Тĕпне çирĕплетнĕ. Йывăçа хурт-кăпшанкăран сыхлас тĕллевпе ун тавра çĕмĕрт, сирень, акаци лартнă. Иртнĕ уйăхра юмана Чăваш Республикин çут çанталăк министерствин экологи комиссийĕ тĕрĕсленĕ, çут çанталăка уйрăм сыхлакан территорийĕсен шутне кĕртес, çут çанталăк палăкĕн статусне парас ыйтупа ЧР Министрсен кабинетне тухма сĕннĕ.

Текста малалла вулăр...

ЧĔРĔЛНĔ ТЕ… ВĂРÇМА ТЫТĂННĂ

Вилсе чĕрĕлнĕ хыççăн эсир мĕн тунă пулăттăр? Тăванăрсене чуптунă е Турра кĕлтунă пулăттăр?
Утмăл тăваттăри акăлчан хĕрарăмĕ, 25 минут клиника вилĕмĕнче пулнă хыççăн тăванĕсене çӳçне васкаса касса илнĕшĕн вăрçма тытăннă.
Джин МакДоналд миссиса Эссекс графствинчи Чельмсфорд хулинчи пульницана çу (май) уйăхĕн 15-мĕшĕнче вили-вилми илсе пыраççĕ. Тухтăрсем питĕ хăрушă диагноз палăртаççĕ: чĕре тĕртĕмĕн инфаркчĕ. Пуç мимине те çителĕклĕ таран юнпа кислорад пымасть. Лару-тăру - 5 балпа 4,5 çеç. Тухтăрсем тăванĕсене вилĕмрен çăлса хăварма май çук тесе пĕлтереççĕ.
Сасартăк чĕри те тапма чарăнать. Хĕрарăм мăшăрĕ Дейв МакДоналд çав вăхăтри хуйхипе паллаштарать: «Нимĕнпе те пулăшайманнишĕн сывлайми пултăм. Мăшăрăм куç умĕнчех çут тĕнчерен уйрăлать вĕт-ха. Тухтăрсем темĕн те туса пăхрĕç, юлашкинчен вĕсем те вилĕме парăнчĕç…»
Çемье çыннисем йăла-йĕркипе вилнĕскерĕн çӳçне касса илеççĕ.

Текста малалла вулăр...

Чуптунин усси

Чуптуни – шалти туйăма пĕлтермелли мелсенчен пĕри. Тăвана, юратнă тĕпренчĕке, мăшăра, савние юратнине нумайăшĕ çапла пĕлтерет.
Чуптăвасси ăçтан пуçланса кайнă-ха?
Кашни ăсчах çакна хăйне май ăнлантарать. Тĕслĕхрен, Платон çырса хăварнине ĕненес пулсан ĕлĕк-авал çыннăн тăватă алăпа ура, икĕ пуç пулнă. Унăн пĕр пайĕ арçын, тепĕр пайĕ хĕрарăм пулнă. Анчах пĕррехинче Зевс тарăхнă та вĕсене уйăрса янă. Çавăнпа халĕ этемлĕхĕн черчен тата вăйлă пайĕ тĕл пулсан чуптăваççĕ имĕш.
•Кинофильмра чуптунине пĕрремĕш хут 1886 çулта кăтартнă.
.•Эскимоссем чуптумаççĕ, ун вырăнне сăмсисемпе перĕнеççĕ.
•Яппун çыннисен чуптунă чухне пĕр-пĕринчен çур метрта пулмалла.
•Авалхи Римра пурăнакансем пĕрне-пĕри юратнине пĕлсе тутипе куç тĕлĕнчен сĕртĕнсе илнĕ.

Текста малалла вулăр...

ЧĔРĔЛНĔ ТЕ… ВĂРÇМА ТЫТĂННĂ

Вилсе чĕрĕлнĕ хыççăн эсир мĕн тунă пулăттăр? Тăванăрсене чуптунă е Турра кĕлтунă пулăттăр?
Утмăл тăваттăри акăлчан хĕрарăмĕ, 25 минут клиника вилĕмĕнче пулнă хыççăн тăванĕсене çӳçне васкаса касса илнĕшĕн вăрçма тытăннă.
Джин МакДоналд миссиса Эссекс графствинчи Чельмсфорд хулинчи пульницана çу (май) уйăхĕн 15-мĕшĕнче вили-вилми илсе пыраççĕ. Тухтăрсем питĕ хăрушă диагноз палăртаççĕ: чĕре тĕртĕмĕн инфаркчĕ. Пуç мимине те çителĕклĕ таран юнпа кислорад пымасть. Лару-тăру - 5 балпа 4,5 çеç. Тухтăрсем тăванĕсене вилĕмрен çăлса хăварма май çук тесе пĕлтереççĕ.
Сасартăк чĕри те тапма чарăнать. Хĕрарăм мăшăрĕ Дейв МакДоналд çав вăхăтри хуйхипе паллаштарать: «Нимĕнпе те пулăшайманнишĕн сывлайми пултăм. Мăшăрăм куç умĕнчех çут тĕнчерен уйрăлать вĕт-ха. Тухтăрсем темĕн те туса пăхрĕç, юлашкинчен вĕсем те вилĕме парăнчĕç…»
Çемье çыннисем йăла-йĕркипе вилнĕскерĕн çӳçне касса илеççĕ.

Текста малалла вулăр...

Чуптунин усси

Чуптуни – шалти туйăма пĕлтермелли мелсенчен пĕри. Тăвана, юратнă тĕпренчĕке, мăшăра, савние юратнине нумайăшĕ çапла пĕлтерет.
Чуптăвасси ăçтан пуçланса кайнă-ха?
Кашни ăсчах çакна хăйне май ăнлантарать. Тĕслĕхрен, Платон çырса хăварнине ĕненес пулсан ĕлĕк-авал çыннăн тăватă алăпа ура, икĕ пуç пулнă. Унăн пĕр пайĕ арçын, тепĕр пайĕ хĕрарăм пулнă. Анчах пĕррехинче Зевс тарăхнă та вĕсене уйăрса янă. Çавăнпа халĕ этемлĕхĕн черчен тата вăйлă пайĕ тĕл пулсан чуптăваççĕ имĕш.
•Кинофильмра чуптунине пĕрремĕш хут 1886 çулта кăтартнă.
.•Эскимоссем чуптумаççĕ, ун вырăнне сăмсисемпе перĕнеççĕ.
•Яппун çыннисен чуптунă чухне пĕр-пĕринчен çур метрта пулмалла.
•Авалхи Римра пурăнакансем пĕрне-пĕри юратнине пĕлсе тутипе куç тĕлĕнчен сĕртĕнсе илнĕ.

Текста малалла вулăр...


■ Страницăсем: 1, [2].