Эпĕ туса пĕтереймен ĕçсене эсир туса пĕтерĕр (И.Я. Яковлев)
Чĕмпĕр Ен чăвашĕсен хаçачĕ
1989 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче тухма тытăннă
 

СОЛОВЕЦ УТРАВĔ

Соловец архипелагĕ Шурă тинĕс варринче вырнаçнă, вăл Çурçĕр поляр ункинчен кăнтăралла 165 çухрăмра сарăлса ларать. Утравăн лаптăкĕ 300 тăваткал метр. Вăл шута тата 100 ытла пĕчĕк утрав кĕрет. Вĕсенчен чи пысăккисем – Пысăк Соловец, Анзер, Пысăк тата Пĕчĕк Муксалама, Пысăк тата Пĕчĕк Куян утравĕсем.
Чи пысăкки – Пысăк Соловец. Вăл 218 тăваткал километр çĕр лаптăкĕ йышăнать. Кунта та пысăк тусем пур: Голгофа – 64 метр, Секирная – 74 метр çӳллĕш. Поляр çывăхĕнче Соловки текен утрав пур. Унти каçсем 22 сехете тăсăлаççĕ: çутă каçсем çу уйăхĕнчен тытăнса утă уйăхĕн çурриччен тăраççĕ. Шурă тинĕс хĕлле те шăнмасть, утрав тавра кăна пăрланать. Чӳк уйăхĕнчен тытăнса çу уйăхĕччен материк çине пырса кĕме çук. Шурă тинĕсре 1500 ытла чĕр-чун тата ӳсен-тăран, пулă.
Соловец утравĕн историйĕ çапларах.

Текста малалла вулăр...

ÇĔНĔ УЛХАШ ЯЛĔ – 325 ÇУЛТА

ПУРНĂÇ ЙĔРКИ
 
Ульяновск патшалăх архивĕнче Çĕнĕ Улхаш ялĕ çинчен П.Л.Мартынов историк çакăн пек çырса хăварни пур: «Село Новые Алгаши – это село, населённое тоже чувашами и отстоящее от деревни Средних Алгашей лишь одну версту, уже существовало в 17-м столетии. О нём упоминается в владённой выписи, данной служилым татарам и язычным чувашам деревни Нового Дрожанного куста в 1686 году (из неизданных документов)».
(УГА ф – 853. оп1. ед97. П.Л.Мартынов «Селения Симбирского уезда». 1903 г.)
Çĕнĕ Улхаш ялĕ пурри çинчен малтанхи хут 1686 çулта çырса хăварнă. Вăл малтанласа халĕ Чăвашкасси ялĕ вырнаçнă вырăнта пулнă. Асăннă çултан маларах пуçланса кайнă пулин те ял 1686 çулта пуçланса кайнă шутланать. Çакна шута илсен Çĕнĕ Улхаш ялĕ 2011 çулта 325 çул тултарчĕ.
Чăваш халăхĕн историне тата пурнăçне тĕпченĕ май çакна пĕлме пулать: чăваш ялĕсенче малтанласа хальхи пек урамсем пулман.

Текста малалла вулăр...

ЧĂВАШКАССИ ЯЛĔн ИСТОРИЙĔ

Ульяновск облаçĕнчи Чăнлă районĕнчи Улхаш тăрăхне кĕрекен Чăвашкасси ялĕ çинчен ХХ ĕмĕр пуçла-мăшĕнче (1903 ç.) пичетленсе тухнă «Селения Симбирского уезда» кĕнекинче П.Л.Мартынов кĕскен çеç асăнса хăварнă: «Об этом чувашском селении у нас нет почти никаких сведений. Известно только, что во время генерального межевания оно числилось в Буинском уезде в Старо Чукальской волости». Ваттисем каласа пани ăруран ăрăва куçса пынипе тата ял летописецĕ Измаил Сандркин (1880-1957) çырса пани тăрăх, Чăвашкасси виçĕ килĕрен пуçланса кайнă.
Камсем-ха çак яла никĕслекенсем? Ăçтан куçса килнĕ?
Вăтам Атăлçи тăрăхĕ питĕ лайăх вырăн: хура тăпраллă, вăрманлă. Анчах çакăнта пурăнакан пăлхар (чăваш) халăхне тутар-монголсем тапăнса тарăхтарнă: çынсене вĕлернĕ, пусмăрланă, пурлăхне çаратнă, ялсене, хуласене çунтарнă.

Текста малалла вулăр...


■ Страницăсем: 1, 2, [3].