Эпĕ туса пĕтереймен ĕçсене эсир туса пĕтерĕр (И.Я. Яковлев)
Чĕмпĕр Ен чăвашĕсен хаçачĕ
1989 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче тухма тытăннă
 

Тăванлăх вăрттăнлăхĕ

Уксай Яккăвĕ çинчен эпĕ чи малтан Тăван çĕршывăн аслă вăрçи пуçланнă çул хамăра вĕрентнĕ Ольга Васильевна Нагорновăран илтнĕччĕ. Вăл Ульяновскри учительсем хатĕрлекен И.Я. Яковлев ячĕллĕ педучилищĕре пĕлӳ илнĕ чух чăваш студенчĕсене шăпах Яков Гаврилович тăван чĕлхепе литературине вĕрентнĕ иккен.
-Уроксенче вăл пире час-часах «Халăхăн ылтăн кĕнеки» поэмин сыпăкĕсене вуласа кăтартатчĕ,- тесе аса илнине астăватăп.
Ухсай Яккăвĕ хăйĕн поэмине 1937 çулта çырнă. Çĕнĕ хайлавĕ часах хрестоматие кĕнĕ. Ун чухне çирĕм улттăри поэт темиçе кĕнеке авторĕ пулнă ĕнтĕ. Вăл кунта чылай сăвă-поэма хайлать, малашне çырмалли валли паха материал пухать. Ахальтен мар вăрçăчченхи тапхăрта алли витĕр çулсерен 3-4 кĕнеке шăранса тухнă: «Вут чĕлхе», «Телей çинчен хунă юмах», «Пуканесен бригади», «Ял хыпарĕсем», «Сăсар çĕлĕк» сăвă пуххисем, «Ĕмĕт» ятлă малтанхи романĕ, «Тумтир» трагедийĕ, «Костантин Васильевич Иванов» монографийĕ.

Текста малалла вулăр...

Мироновăн пултарулăхĕ – тĕрлĕ енлĕ

Павел Миронович Миронов дворян чинне патша саманинче илнĕ чăвашсенчен пĕри. Вăл ку тĕлĕшрен И.Я.Яковлевран – хăйĕн вĕрентӳçинчен – питех кая юлман. Анчах Совет саманинче ăсчахсем унăн пурнăçĕпе кăсăкланман. Çитменнине, вăл хальхи Чăваш Республикин çĕрĕнче çуралман – Чĕмпĕр кĕпĕрнинче (хальхи Тутарстан), ĕмĕр тăршшĕпех Оренбург тата Ĕпхӳ кĕпĕрнисенче ĕçлесе пурăннă, 100 çул каярах – 1921 çулти авăн уйăхĕн 20-мĕшĕнче Ĕпхӳри Сергий масарĕ çинче канлĕх тупнă. Ăсчахăн тĕлĕнмелле пурнăçне 70-90-мĕш çулсенче çеç В.Ахун, Н.Краснов, А.Кондратьев, А.Иванов-Ехвет, Г.Александров, Н.Казаков, А.Симулин ăсчахсем тĕпчеме тытăннă. Паян Раççей патшалăхĕн службинче чыслăн тăнă П.Мироновăн мухтава тивĕçлĕ ĕçĕсем çинчен Ĕпхӳри унăн ячĕпе хисепленекен вырсарни шкулĕнче тĕплĕн пĕлме пулать.
Шкула кĕрсенех Пушкăртстан Республикин Президенчĕ Р.

Текста малалла вулăр...

Чувашский Моцарт: поверить алгеброй гармонию

Уроженец Симбирской губернии Павел Миронов доказал теорему Ферма, собрал уникальные гербарии и сочинил “Чувашский марш”.
Анна НИКС.
 
В 1871 году известный чувашский педагог и просветитель Иван Яковлев приехал с инспекцией в село Ново-Ильмовый Куст (ныне село Новое Ильмово Дрожжановского района Татарстана) Убеевской волости Буинского уезда Симбирской губернии. В местной школе он обратил внимание на десятилетнего крестьянского мальчика. Каким-то непостижимым образом Ивану Яковлевичу удалось тогда разглядеть в заброшенном и больном ребёнке будущего блестящего математика, по учебникам которого в будущем постигало науку не одно поколение школьников, незаурядного ботаника и талантливого музыканта. Этим мальчиком был Павел Миронов – несомненно, один из самых разносторонне развитых уроженцев нашего края и один из самых незаслуженно забытых.

Текста малалла вулăр...

Чувашский Моцарт: поверить алгеброй гармонию

Уроженец Симбирской губернии Павел Миронов доказал теорему Ферма, собрал уникальные гербарии и сочинил “Чувашский марш”.
Анна НИКС.
 
В 1871 году известный чувашский педагог и просветитель Иван Яковлев приехал с инспекцией в село Ново-Ильмовый Куст (ныне село Новое Ильмово Дрожжановского района Татарстана) Убеевской волости Буинского уезда Симбирской губернии. В местной школе он обратил внимание на десятилетнего крестьянского мальчика. Каким-то непостижимым образом Ивану Яковлевичу удалось тогда разглядеть в заброшенном и больном ребёнке будущего блестящего математика, по учебникам которого в будущем постигало науку не одно поколение школьников, незаурядного ботаника и талантливого музыканта. Этим мальчиком был Павел Миронов – несомненно, один из самых разносторонне развитых уроженцев нашего края и один из самых незаслуженно забытых.

Текста малалла вулăр...

Паллă кунсене халалланă

Юпа уйăхĕн 28-мĕшĕнче Чĕмпĕр чăваш шкулне йĕркеленĕренпе 143 çул çитрĕ. Çаплах чӳк уйăхĕн тăваттăмĕшĕнче çак шкултан вĕренсе тухнă паллă математик Павел Миронов çуралнăранпа 150 çул çитет. Ульяновскри “Чĕмпĕр чăваш шкулĕ. И.Я.Яковлевăн хваттер-музейĕ”асăннă кунсене халалласа педуниверситет студенчĕсемпе тĕлпулу ирттерчĕ.
Музейăн наука сотрудникĕ Екатерина Солдатенкова Ульяновскри патшалăх педагогика университечĕн наци уйрăмĕнчи чăваш ушкăнĕн виççĕмĕшпе тăваттăмĕш курс студенчĕсене малтанах музейпа паллаштарчĕ, Иван Яковлевпа унăн шкулĕ çинчен тĕплĕн каласа пачĕ.
Шăпах 143 çул каялла, Яковлев патне Алексей Рекеев вĕренме килнĕ кун, юпа уйăхĕн 28-мĕшĕнче, Чĕмпĕр чăваш шкулĕ йĕркеленнĕ.
Павел Миронович Мироновăн интереслĕ пурнăçĕ, тĕрлĕ енлĕ ĕçĕ-хĕлĕ çинчен те Екатерина Евгеньевна студентсене тĕплĕн каласа пачĕ.

Текста малалла вулăр...

Усăллă урок

П.М.Миронов 150 çул тултарнă ятпа•
 
Чăваш общественноçĕ чăвашсен паллă ăсчахĕ, вĕрентӳçи Павел Миронович Миронов 150 тултарнине паллă тăвать. Юпа уйăхĕн 27-мĕшĕнче Çĕнĕ хулари 64-мĕш шкулта ентешĕмĕре халалланă мероприяти иртрĕ. Унта 73, 81, 63 тата 64-мĕш шкулсенче чăваш чĕлхи факультетне çӳрекен ачасем хутшăнчĕç.
Малтанах М. М. Карпова вĕрентӳçĕ паллă ăсчах çинчен видеосюжет кăтартса унăн пурнăçĕ, ĕçĕ-хĕлĕ çинчен тĕплĕн каласа пачĕ. «Шел, çакăн пек сумлă çын çинчен хам та унччен илтмен, тĕплĕнрех паллашсан вăл çĕршывăмăршăн мĕнлерех усăллă ĕçсем туни пирки пĕлтĕм. Пирĕн çак ята манăçма памалла мар»,- терĕ вăл. Унтан Мария Макаровна ачасем мĕн астуса юлнине тĕрĕслерĕ. Вĕрентӳçе тимлĕн итлесе ларни палăрчĕ. Шăпăрлансем кашни ыйтăвах тĕрĕс, туллин хуравларĕç.

Текста малалла вулăр...

Пурнăç тĕллевĕ — ырă тăвасси

Пĕр тĕллевпе пурăнакан çемьен никĕсĕ килĕшӳпе юрату çинче çеç тăнине пурнăç лайăх çирĕплетсе парать. Аслă Нагаткинра пурăнакан Остроумовсен çемйине (Татьяна Петровна тата Владимир Петрович) тĕслĕхлĕ çемье теес килет.
Вĕсем иккĕшĕ те пурнăçĕсене сывлăх сыхлавне халалланă. Владимир Петрович тивĕçлĕ канура пулин те Аслă Нагаткинри район пульницинче лаборатори пуçлăхĕнче вăй хурать.
Остроумовсен тăван çĕршывĕ – Тутар Республики. Çемье пуçĕ Пăва районĕнчи Пӳркелĕнче, мăшăрĕ Çĕпрел районĕнчи Кивĕ Йĕлмелĕнче çуралнă. Татьяна Петровна тивĕçлĕ канура. Авăнăн 10-мĕшĕнче унăн юбилей. Çĕртме уйăхĕнче вĕсем тепĕр уяв – пĕрле пурăнма тытăннăранпа 35 çул çитнине паллă тунă.
Мăшăрĕ каланă тăрăх, Татьяна Петровна – çемье вучахĕ, тĕрекĕ. Çамрăклах ашшĕ-амăшĕсĕр тăрса юлнипе вăл хуçалăх ĕçне лайăх пĕлет.

Текста малалла вулăр...

Платникрен тытăнса – полковника çити

«Канаш» хаçатăмăр номертен номере ырă ята тивĕçлĕ ентешĕмĕрсем çинчен çырса кăтартать. Мĕнле кăна ĕçре, мĕнле кăна профессире палăрмаççĕ пирĕн йăхташăмăрсем… Ахаль çĕр ĕçченĕ-и вăл е вĕрентӳçĕ-и, тухтăр-и вăл е юрăç-и, çар çынни-и вăл е усламçă-и – кирек ăçта та вăл чăваш ятне çӳле çĕклессишĕн тăрăшать. Эпир вĕсене мухтатпăр, вĕсемпе мухтанатпăр. Акă Чăнлă районĕнчи Вăта Тимĕрçенте çуралса ӳснĕ ентешĕмĕре Михаил Филиппович Казакова илер. Вăл ахаль платникрен тытăнса çар наукисен кандидатне, полковника çити ӳснĕ. Авăн (сентябрь) уйăхĕн 3-мĕшĕнче вăл 70 çул тултарчĕ.
Михаил Филипповичăн ачалăхĕ Вăта Тимĕрçенте иртнĕ. Çичĕ класс пĕтерсенех вăл алла пуртă тытнă. Черчен алли ун чухнех йывăçран мĕн-тĕр ăсталама юратнă.
Иртнĕ ĕмĕрĕн 50-мĕш çулĕсенче ялсенче çурт-йĕр тăвас ĕç вăй илнĕ.

Текста малалла вулăр...

Николай ЛАРИОНОВ: «ТĔП ТĔЛЛЕВĔМ – ЧĂВАШСЕНЧЕ ЧĂВАШЛĂХ ТУЙĂМНЕ ВĂРАТАССИ»

Николай Николаевич Ларионов Тутарстан Республикинче Çĕпрел районĕнчи Çĕнĕ Йĕлмелĕнче 1961 çулхи ака (апрель) уйăхĕн 25-мĕшĕнче колхозниксен çемйинче çут тĕнчене килнĕ.
Пурнăç картлашкипе çĕклениччен вăл станок операторĕнче, водительте, шкулта хуçалăх заведующийĕнче, стройка маçтăрĕнче вăй хурса производствăри лару-тăрăва тар шăршипе туйса илнĕ.
«Этем кун-çулĕ ясмăк пекех: кăпăш çĕр çине ӳксен ярапаланса ӳсет, çул хĕрринче – таптанасса кĕтсех тăр». (Анатолий Юман).
Н.Н.Ларионов 1995 çулта журналист ĕçне пуçăнать («Родина Ильича» хаçат).
1996 çулта «Канаш» хаçатра вăй хума тытăнать, 2002 çулхи юпа (октябрь) уйăхĕн 1-мĕшĕнче унăн тĕп редакторĕ пулса тăрать.
1997 çулхи çурлара (август) вырăнти чăваш авторĕсен «Шевле» литература пĕрлешĕвне йĕркелет.

Текста малалла вулăр...


■ Страницăсем: 1, 2, 3, 4, [5].